Íslenska sem annað tungumál

Hvernig læra lítil börn nýtt mál?
Leikskólabörn, sem eru að læra ný orð, læra best með því að nota öll skynfærin og gera hlutina sjálf, rétt eins og öll börn í máltöku. Þegar barnið fær að snerta sítrónu, bragða á henni, sjá hana, lykta af henni og jafnvel hlusta þegar hún dettur í gólfið,  festir það orðið sítróna mikið betur í minni en ef það sér einungis mynd af sítrónu. Mikilvægt er að kenna börnum orð sem tilheyra grunnorðaforða, t.d. orð sem eru notuð á heimilinu en ekki í leikskólanum. Málörvun og íslenskunám fer fram allan daginn. Barn sem er að læra íslensku sem annað tungumál lærir best við raunverulegar aðstæður á meðal barna sem tala góða íslensku og þar sem enn fremur er lögð áhersla á tilfinninga- og félagsþroska.

Hvað ræður því hvernig börn læra nýtt mál?
Áhugahvöt - hafa börnin áhuga og vilja til þess að læra nýtt tungumál?
Aðgangur að tungumálinu - eru börnin nýkomin til landsins, þekkja þau einhverja sem tala íslensku eða velja þau að leika við og eiga í samskiptum við þá sem tala íslensku?
Aldur -  hvar er barnið statt í máltöku móðurmáls? Mjög ung börn eiga það til að vera lengur á því stigi að nota heimamálið og einnig á þögla stiginu, auk þess sem það getur seinkað málþroska þeirra almennt. Börn sem eru orðin eldri þurfa að fá vitsmunalega ögrun sem helst í hendur við það mál sem þau eru að læra. Sjá hvernig meta má málþroska barna af erlendum uppruna.
Persónuleiki - opin og félagslynd börn eru oft fljótari að tileinka sér annað mál heldur en lokuð og feimin börn. 

Tungumálatorgið www.tungumalatorg.is Mikið af gagnlegum upplýsingum varðandi íslensku sem annað mál

Lestur bóka á íslensku og móðurmáli barna getur skipt miklu máli fyrir málþroska þeirra. Borgarbókasafn Reykjavíkur hefur látið útbúa rafrænt kynningarefni á bókasafninu en það getur nýst vel foreldrum með annað móðurmál en íslensku eða þeim foreldrum sem þekkja ekki bókasafnið eða starfsemi þess. Sjá kynningarefnið hér.  

Meira um tvítyngda barnið
Matsliti um málþroska 

Lestur og bókmenntir
Þegar verið er að lesa bók fyrir börn með annað tungumál en íslensku er gott að skipta ferlinu í þrennt. Þetta þrískipta lestrarferli er í raun alveg samhljóma könnunaraðferðinni og getur reynst mjög gagnlegt. 

Íslenska í daglegu starfi 
Ekki þarf sérstakt námsefni í íslenskukennslu barna á leikskólaaldri. Allt í leikskólanum, leikefni og öll verkefni ættu að henta vel til þess að örva málþroska. Kennarar þurfa hins vegar að þekkja þær aðferðir sem eru líklegar til árangurs. Ekki þarf að búa til sérstakar málörvunaraðstæður eða málörvunarhópa heldur tryggja að barnið læri í leik og störfum í samskiptum við önnur börn og fullorðna. Það skiptir þó máli að velja verkefni við hæfi og ekki síður að athuga hvaða forsendur barnið hefur til þess að læra íslensku.

Kannið stöðu barnsins í íslensku og móðurmáli og skipuleggið íslenskunámið út frá því hvar hvert einstakt barn er statt. Það er á ábyrgð leikskólakennarans að gera umhverfið eins örvandi og hægt er þannig að barnið fái hvatningu og öðlist vilja til þess að deila hugsunum sínum og hugmyndum. 

Notið útskýringar, t.d. í vettvangsferðum. Notið raunverulega hluti til þess að útskýra betur hvað var átt við en þannig geta börnin betur skilið hvað var verið að gera og segja. 

Kennið börnunum að spyrja spurninga en það er mikilvægur liður í kennslu annars máls.

Eflið orðaforða barnanna með því að kenna þeim markvisst ný orð, einnig flókin orð eftir því sem hæfni þeirra eykst. Hægt er að leggja inn tvö til þrjú ný orð á viku, útskýra þau vel og nýta þau síðan í starfinu með börnunum. Dæmi um það getur verið  orðið hughraust/ur. Orðið er lagt inn og útskýrt, foreldrar fá að vita hvaða orð er verið að vinna með og starfsfólk leggur sig fram um að nota nýju orðin á fjölbreyttan hátt t.d. Mikið varstu hughraust þegar þú hoppaðir niður af sandkassanum eða mikið varstu hughraustur að láta kennarann vita að þú helltir niður!

Útbúið gott horn fyrir fjölbreyttan hlutverkaleik t.d. spítala, skrifstofu, búið, heimili o.s.frv. en á þann hátt læra börnin orð um hluti sem tengjast þessum viðfangsefnum í gegnum leikinn.

Ræðið hvað það er sem börnin vita fyrir um ákveðið málefni og bætið við þá þekkingu með nýjum orðum. Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir börn með lítinn íslenskan orðaforða.

Endurtakið orð, setningar, setningahluta og frasa. Það liggur í hlutarins eðli að þegar verið er að vinna með könnunarverkefni er sífellt verið að vinna með endurtekningu. Börnum gefst tími til að endurtaka orð, frasa og setningar um málefni sem þau eru að kynnast þangað til þau öðlast betri skilning. Með því að nota vísur, þulur og bækur ýtum við jafnframt undir þessar endurtekningar.

Útfærið spurningar til barnanna út frá ólíkri getu þeirra í íslensku. Sum börn geta spurt og svarað já og nei spurningum á meðan önnur börn geta spurt og svarað flóknari spurningum. Smátt og smátt geta kennarar eflt þessa færni hjá börnunum.

Hafið í huga
· Notið myndir og hluti til að tryggja að börn sem ekki tala mikla íslensku skilji frekar fyrirmæli og það sem verið er að tala um t.d. í samverustundum.

· Veitið börnum eins mikla einstaklingsathygli og þið getið, sérstaklega þegar þau eru að byrja í leikskólanum. Gefið þeim tíma til þess að hlusta, skilja og bregðast við, reynið að halda augnsambandi og gefið börnunum stöðugt til kynna að þau séu að standa sig vel og að þið takið eftir þeim.
· Í stað þess að letja börn til þess að tala móðurmál sitt í leikskólanum ætti að hvetja þau til þess á virkan hátt og viðurkenna um leið að öll börn hagnast á því að heyra ólík tungumál.
· Ekki leiðrétta íslensku barnanna, endurtakið frekar lykilorðin í setningunum með eðlilegri röddu.
· Leggið ykkur fram um að meta öll tungumál til jafns og hvetjið börn til þess að nota móðurmál sitt þegar við á.
·Viðurkennið og styðjið við orðlaus tjáskipti, ágiskanir, andlitssvipi, líkamstjáningu, myndir og tákn á meðan barn er að ná tökum á íslensku.
· Gerið ekki of miklar kröfur til barna um að tala íslensku fyrr en þeim er farið að líða vel í leikskólanum, þau eru farin að eignast vini og gera sjálf tilraunir til þess að nota málið.
· Tryggið að börn þroski og þjálfi íslensku í innihaldsríku málumhverfi í gegnum leik og störf.
· Forðist að líta á það sem vandamál að börn tali annað móðurmál en íslensku. Lítið frekar á það sem tækifæri til þess að auðga leikskólastarfið.

Allt myndrænt efni getur gert gagn og ýtt undir skilning bæði barna og foreldra. Dæmi um slíkt er myndrænt dagsskipulag, myndrænar samskiptabækur á milli heimilis og skóla og orðalistar með myndum. Auðvelt er að útbúa lítinn bækling með myndum af því sem á að vera í tösku barnsins og lýsingum á útiveru til að skýra markmið með útiveru. Einnig er hægt að útbúa einfaldar lýsingar á námssviðum leikskólans með ljósmyndum úr starfinu.  

Sjá verkefni  og hvernig skipt er í hópa
Náttúra, umhverfi, samfélag
Fjölskylda og fjölbreytni
Alls konar fólk
Fjölskylduleikir
Hæfileikar hvers og eins
Heimur myndlistar
Heimur tónlistar