Tvítyngda barnið

Þegar börn byrja í leikskóla og koma í nýtt málumhverfi byrja þau fljótt að læra íslensku sem annað mál þó að það taki þau mislangan tíma. Mikilvægt er að leiða barnið í gegnum leikskóladaginn með því að eiga í sem mestum samskiptum við það þrátt fyrir að það sé ekki að nota íslensku. Til þess er hægt að nota ljósmyndir úr starfinu til að sýna barninu hvað er næst á dagskrá, nota jákvætt brosandi andlit, nefna nafn barnsins oft og snerta það um leið til að vekja athygli þess á því sem er í gangi. Gott er að hafa í huga að fyrst koma samskiptin og svo koma orðin þ.e. þó að barnið sé ekki farin að segja orð á íslensku þurfa samskiptin vi að vera mikil og jákvæð um leið og barnið þarf að upplifa að það sé velkomið í barnahópinn. Verkefni og leikir sem krefjast ekki mikillar tungumálanotkunar henta mjög vel á þessu stigi þannig að barnið upplifi sig sem þátttakanda. Dæmi um það er að mála, teikna, leira, könnunarleikur, gönguferðir, sulla o.m.fl. allt eftir aldri og þroska barnsins. Ef börn eru að byrja seint í leikskóla t.d. 4ra eða 5 ára og eru komin með góða þekkingu á móðurmáli sínu og menningu getur skipt höfuðmáli að útvega barninu móðurmálsaðstoð fyrst um sinn. Ef einhverjir eru til staðar í leikskólanum sem tala móðurmál barnsins er um að gera að virkja þá í samskiptum við barnið til þess að útskýra og leiða það í gegnum fyrstu skrefin en það getur verið mikið álag að koma í málumhverfi sem er algerlega ólíkt því sem barnið þekkir og bara það að átta sig á umhverfinu tekur á. Því betur sem unnið er með barninu í upphafi aðlögunar með því að leita allra leiða til að draga úr streitu og auka vellíðan þeim mun meiri líkur eru á að barnið öðlist fljótt sjálfstraust til að takast á við daglegt líf í leikskólanum, eignast vini og verða virkur þátttakandi í barnahópnum. Hér er slóð inn á mjög áhugaverða og gagnlega bók sem hægt er að nýta til að vinna með börnum með annað móðurmál en íslensku Many Languages One Classroom.

Það er mjög misjafnt hversu fljót börn með annað móðurmál en íslensku eru að tileinka sér nýtt mál en algengt er að þau gangi í gegnum eftirfarandi stig máltöku:

1. Bar­nið reynir að nota heima­má­lið til þess að koma af stað sam­skiptum.

2. Bar­nið notar óyrt sam­skipti, en notar bendingar og tákn til þess að gera sig skiljan­legt auk þess sem það leitar eftir sam­skiptum.

3. Bar­nið gengur í gegnum „þögult tíma­bil”. Í því getur falist að bar­nið leiti ekki eftir sam­skiptum og svari ekki, hvorki með yrtum eða óyrtum sam­skiptum. Sum börn tala við sjálf sig á meðan á þessu tíma­bili stendur. Talið er að á þögla tíma­bilinu sé bar­nið að hlusta á má­lið í kringum sig og prófa sjálft í huganum.

4. Bar­nið byrjar að leita eftir sam­skiptum, herma eftir, tala í sím­skeyta­stíl og gera til­raunir með mál. Bar­nið getur hermt eftir heilu setningunum, oft til þess að prófa eitthvað sem annar sagði, leika sér að orðum, en líka til að æfa sig í að búa til full­mótaðar setningar.

5. Bar­nið fer að nota frasa eða föst orða­sam­bönd t.d. „Viltu rétta mér?”, „Til hamingju með af­mælið”, „Má ég sjá?” , „Hvað er þetta?”.

6. Bar­nið kemst á það stig að nota flóknara mál með við­eigandi setninga­upp­byggingu, skilja lesinn texta og nota málið í samskiptum og til að tjá langanir sínar og hugsanir.

Gott getur verið að skipta kunnáttu barnanna upp í nokkur stig eða þrep til þess að auðvelda starfsfólki vinnu við að skipuleggja málumhverfi þeirra og átta sig betur á því hvað það er sem skiptir máli í hvert sinn út frá ofangreindum þáttum.Til þess að vera betur fær um það framkvæmum við einstaklingsmat og gerum einstaklingsáætlun - sjá mat á málþroska. Höfum líka í huga enn og aftur að börn eru mjög ólík og læra á fjölbreyttan hátt þannig að hér er um að ræða viðmið en ekki ófrávíkjanlegt ferli.

Á heimasíðu Bank Street College í New York má lesar meira um þessi stig máltöku annars máls sjá hér.

Sjá Mat á málþroska
Matsliti um málþroska 

Barn sem er byrjandi í íslensku sem öðru máli
Barn sem notar íslensku í litlum mæli, stuttar setningar, símskeytastíl eða eftirhermur
Barnið talar nokkuð góða íslensku við jafnaldra og fullorðna
Barnið tjáir sig fullkomlega á íslensku og hefur góðan mál- og hlustunarskilning
Könnunaraðferðin og íslenska