Málörvun og íslenska sem annað mál

Leikur að bókum

Vefur með frábærum hugmyndum að því hvernig hægt er að nýta bækur með leikskólabörnum. Hægt að skoða myndbönd úr kennslustundum eða frá úrvinnslu verkefna með sögur út frá jóga, söngvum, ævintýrum, útikennslu ofl.  Sjá hér.

Tungumálatorgið www.tungumalatorg.is
Á tungumálatorginu er hægt að finna fjöldann allan af gagnlegum upplýsingum um íslensku sem annað mál fyrir kennara á öllum skólastigum.

,,Við kunnum að kenna íslensku" (verkefni frá Huldu Karen Daníelsdóttur)
Nokkur góð ráð fyrir okkur sem erum að kenna íslensku sem annað mál má finna hér

Íslenska í útikennslu í leikskólanum. Í útikennslu með börnum gefst gott tækifæri til þess að vinna með málörvun og íslensku auk þess sem börnin læra á umhverfi sitt og náttúru. Auðvelt er að tengja fjölbreytta námsþætti inn í útikennsluna s.s. eins og umhverfi og náttúru, stærðfræði, myndlist, sköpun, samvinnu og hreyfingu um leið og börnin læra íslenskuna sem er notuð. Hér má lesa kynningu á íslensku í útikennslu.

Sögugrunnurinn  - Orðahljóð

Komin eru í sölu tvennskonar námsgögn sem henta afar vel í vinnu með börnum sem eiga annað móðurmál en íslensku. Námsgögnin heita Sögugrunnurinn en höfundar hans eru Guðrún Sigursteinsdóttir og Rannveig Oddsdóttir og spilið Orðahljóð sem samið er af Guðrúnu. Sögurgrunnurinn og Orðahljóð fást í Barnasmiðjunni en nánar má lesa um þau hér: Sögugrunnurinn  Orðahljóð

Þjóðsögur
Vinnið verkefni með íslenskar þjóðsögur. Lesið sögurnar og vinnið úr þeim, notið þrískipt lestrarferli.
Þegar unnið er með íslenskar þjóðsögur er tilvalið að fá foreldra barna af erlendum uppruna til að koma og segja okkur þjóðsögur frá sínu heimalandi eða útvega okkur slíkar sögur ef þær eru fyrir hendi. Gaman er einnig að bera saman þjóðsögur og ævintýri og skoða kannski tvær útgáfur af sömu sögunni. Sams konar verkefni er hægt að vinna með þulur og vísur.

Sögulestur
Sögur lesnar og innihald þeirra rætt út frá fjölskyldugerð. Hvar var t.d. pabbi hennar Rauðhettu? Eða mamma Einars Áskels? Af hverju var stjúpa Öskubusku vond við hana? Hvernig hefðu þessar sögur verið ef fjölskylda sögupersónanna hefði  verið öðru vísi? Síðan er hægt að setja upp leikþætti með sögunum eins og þær eru og eins og þær gætu verið með breyttu fjölskyldumynstri. Börnin geta sýnt þá hvert öðru eða sett upp leikrit fyrir fleiri áhorfendur.

Sögupokar
Notið sögupoka með hjálparhlutum. Útbúið sögupoka með heimilishlutum, verkfærum, fötum, snyrtivörum, fígúrum eða hverju sem öðru sem hægt er að nota til að styðja við sögur og bækur. Í sögupokann er ennfremur hægt að velja hluti sem tilheyra ákveðinni sögu, t.d. hluti sem tilheyra sögunni um Rauðhettu og úlfinn, hluti sem tengjast ákveðnu þema eða hluti af handahófi.

Ljóðagerð
Börnin semja ljóð um pabba, mömmu, afa, ömmu eða systkini. Kennari getur skrifað upp orð barnanna um hvað þau gera heima hjá sér, lesið það upp fyrir þau og hjálpað þeim að setja saman ljóð úr því.
Börnin semja ljóð um það þegar þau eignuðust vin, gerðu eitthvað leiðinlegt eða skemmtilegt eða eitthvað sem þau upplifðu með fjölskyldu sinni. Börnin semja ljóð og sögur um það sem þau gera á jólum eða hátíðum sem tengjast þeirra menningu.

Farið í verslunarferð og verslið inn orð
Þessa aðferð er bæði hægt að nota þegar verið er að búa til sögur eða ljóð, læra ný orð, orðflokka, persónufornöfn, hugtök eða búa til setningar, allt eftir því hvar börnin sem verið er að vinna með eru stödd. Myndir af hlutum, ávöxtum, húsgögnum, fólki o.s.frv. eru í kassa og kennarinn eða börnin draga upp eina mynd og segja: í gær fór ég í búðina og keypti.....
Kennarinn getur síðan skrifað upp orðin sem dregin eru upp og börnin raðað myndunum í sömu röð. Sama eða svipaðan leik er hægt að vinna með öðrum þemum en að versla inn orð eins og að flokka orð eftir því hvað:
 ·Er í eldhúsinu
 ·Er í svefnherberginu
 ·Er í húsinu okkar
 ·Klæðum við okkur í þegar okkur er kalt
 ·Klæðum við okkur í þegar við förum að sofa

Einnig er hægt að kenna orð sem tengjast hugtökum með því að setja ólíka hluti í kassa (eða ganga um deildina) og börnin þurfa að finna það sem:
 ·Lítur eins út
 ·Er eins að koma við
 ·Býr til hljóð
 ·Flýtur
 ·Er mjúkt/hart
 ·Er þungt/létt

Kims leikir
Börnin sitja á gólfinu með kennaranum og hann setur nokkra hluti í bakka, ýmist er hægt að vinna með fjölbreytta hluti eða orðflokka s.s. eins og ávexti, ritföng, fatnað eða annað. Kennarinn byrjar á því að taka hvern hlut upp og nefna réttu nafni og til hvers hann er notaður, er þannig fyrirmynd um rétta orðnotkun.
Hægt er að leika leikinn á ólíka vegu, barn getur farið fram, kennari tekur einn hlut í burtu, barnið kemur til baka og reynir að geta upp á því hvaða hlutur var tekinn. Önnur leið er að breiða teppi yfir hlutina og fjarlægja einn varlega. Sama hátt er hægt að hafa á til að efla hlustun og einbeitingu og nota bjöllur af mismunandi stærðum. Þá hringir kennarinn öllum bjöllunum og tekur síðan eina og eina í burtu með því að hringja henni. Einnig hægt að nota með ólíkum hljóðfærum.

Hvernig spilum við samstæðuspil eða myndalottó?
Hægt er að nota öll spilin sem við eigum á leikskólanum til þess að kenna orð. Það eru aðferðirnar sem við notum við að spila og þátttaka kennarans sem segir mest til um það hversu gagnlegt það er fyrir barnið sem er að læra íslensku að spila spilið. Hér fyrir neðan eru nokkur dæmi um það hvernig hægt er að útfæra spil af þessu tagi. Kennarinn situr með nokkrum börnum í hóp, barninu sem er að læra íslensku og góðum málfyrirmyndum og hann stýrir leiknum. Kennarinn dregur upp mynd og segir:

 ·Hver á epli?
 ·Hvað er þetta ?
 ·Veit einhver hvað þetta er?
 ·Ég er með eitthvað sem er kringlótt, sætt, rautt
 ·Ég er með eitthvað sem tilheyrir ávaxtaflokknum
 ·Ég er með eitthvað sem er ekki appelsína en samt kringlótt
 ·Ég er með eitthvað sem er hægt að borða
 ·Ég er með eitthvað sem við fengum í ávaxtastund í gær

Kennarinn kennir börnunum að stýra leiknum á sama hátt, spyrja ýmist flókinna spurninga eða einfaldra allt eftir getu barnsins sem verið er að spyrja. Á þennan hátt er hægt að spila sama spilið með börnum með ólíka getu í málinu, allir geta tekið þátt, allir geta eitthvað og það er skemmtilegt. 

Spil og leikir
Til eru margvísleg spil og leikir sem geta hentað vel til málörvunar fyrir börn sem eru að læra íslensku sem annað mál en úrval af slíku efni má til dæmis finna hjá Talþjálfun Reykjavíkur og Námsgagnastofnun. Rétt er að benda sérstaklega á: Tölum saman, málörvunarkerfi fyrir börn með málþroskafrávik og tvítyngd börn eftir Ásthildi Bj. Snorradóttir, Bjartey Sigurðardóttur og Ingibjörgu Eldon Logadóttur og Sagnorðaspilið, mál og talörvunarefni  eftir Hólmfríði Árnadóttur.